3. Stationsgebied

Afb. 1: De Constructiewerkplaatsen met op de voorgrond Reptielen Zoo Serpo. (Foto 15-08-2009)

3.1.1 Toelichting De Constructiewerkplaatsen

In 1679 besloten de Staten van Holland zelf geschut te gaan maken in Delft. Daartoe werd by 's Lands loodsen in de Houttuinen aan de Singels een zogenaamde affuitmakerij ingericht. Samen met een kanon vormt de 'affuit' een vuurmond, zeg maar rijdend geschut. De Delftse Houttuinen lagen gunstig voor aan- en afvoer, en voor de productie van affuiten had men veel hout nodig. De affuitmakerij kende een zodanig succes, dat in de loop der jaren steeds meer Houttuinen voor dit doel gehuurd werden. De negentiende eeuw was de top voor het complex: affuiten, mortierstoelen, munitiewagens, je kon het zo gek niet bedenken of het werd in Delft, 'de Wapenkamer van Holland', gemaakt. Later breidden de werkzaamheden zich verder uit en kwam het complex bekend te staan onder de meer algemene naam 'Constructiewerkplaatsen'.

In de twintigste eeuw werden de Constructiewerkplaatsen onder meer bewoond door de Firma 'Perfra' die veel met blik deed; bekend waren onder andere de slakkenvorkjes (!) die speciaal voor de Franse markt werden gefabriceerd. Ook bouwstoffenhandel Prins had hier langere tijd zijn domicilie. Maar de meest in het oog springende huurder van de laatste jaren was ongetwijfeld 'ReptielenZoo Serpo', (Afb: 1) waar je van alles kon zien op het gebied van reptielen; vooral slangen waren er in vele vormen te bewonderen. Nadat op 17 mei 2009 ReptielenZoo Serpo als één van de laatste huurders is vertrokken, wordt er op 14 september 2009 een begin gemaakt met de sloop van het complex.

  • Afb. 2: De Van Leeuwenhoeksingel vlak voor de sloop. (Foto 15-08-2009)

  • Afb. 3: De Van Leeuwenhoeksingel vlak voor de sloop. (Foto 15-08-2009)

3.1.2 Toelichting De Van Leeuwenhoeksingel

De Van Leeuwenhoeksingel was in de negentiende eeuw één van de eerste nieuwbouwprojecten buiten de Stadsmuren van de stad Delft. De grote riante herenhuizen (Afb. 2 en 3) aan de Van Leeuwenhoeksingel werden vooral gebouwd voor de 'opkomende nieuwe rijken', die met name afkomstig waren uit het lokale bedrijfsleven. De panden waren groot en luxe uitgevoerd, terwijl ze onderling toch genoeg verschillen vertoonden om aan de wensen van deze elitegroep bewoners tegemoet te komen. De bewoners die in de eerste huizen kwamen wonen, hadden al snel problemen met de postbezorging en verzochten de gemeente om hun straat een nieuwe naam te geven. De bewoners stelden voor om hun straat voortaan de Van Leeuwenhoekstraat te noemen, naar 'Antoni van Leeuwenhoek', de beroemde stadgenoot die door zijn microscoop het bestaan van kleine organismen had ontdekt. De Delftse gemeenteraad besliste uiteindelijk op 31 augustus 1875 dat de naam van deze straat voortaan de Van Leeuwenhoeksingel zou zijn, de derde straat die officieel een straatnaam verkreeg.

In de eenentwintigste eeuw ging het echter snel bergafwaarts met de statige panden aan de Van Leeuwenhoeksingel, en werden deze met het oog op de te bouwen spoortunnel sterk verwaarloosd. Onderhoud vond er vrijwel niet meer aan plaats, -en ook de eens prachtig ingerichte achtertuinen waren niet meer dan een opslagplaats van alles wat er binnenin de panden niet meer gebruikt kon worden. Nadat alle bewoners meest (antikraak) studenten uiteindelijk uit de panden waren vertrokken, volgde er geruime tijd leegstand, wat resulteerde in de sloop van de panden op 14 september 2009.

  • Afb. 4: Het Stationsplein vlak voor de sloop. (Foto 15-08-2009)

  • Afb. 5: Het Stationsplein vlak voor de sloop. (Foto 15-08-2009)

3.1.3 Toelichting Het Stationsplein

Aan het eind van de negentiende eeuw was het Stationsplein een pleintje op de kop van de Houttuinen. Hier stond het stationsgebouw van de 'Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij'. Op 31 mei 1847 passeerde de eerste trein Delft. Het was - uiteraard - een stoomtrein, die veel Delftenaren naar buiten wist te lokken. De trein was op dat moment een soort wereldwonder; mensen juichten, schreeuwden en keken hun ogen uit. Het nieuwe was er al snel af; in korte tijd werd de trein een niet meer weg te denken element in het straatbeeld. Veertig jaar later stopten er in Delft zo'n dertig treinen per dag. Het stationsgebouw aan de Houttuinen werd al snel te klein om alle passagiers en goederen te kunnen verwerken. In 1885 werd het nieuwe stationsgebouw, zo'n vierhonderd meter verder dan het oude, geopend.

Er is in de loop der tijd het nodige gebeurd rond het Stationsplein. De naam is pas sinds 1992 officieel in de boeken gekomen, alhoewel het plein in de volksmond al heel lang zo heette; ooit had het NS-Complex als formeel adres Van Leeuwenhoeksingel 3. Halverwege de zestiger jaren werd een aantal bedrijfspanden langs het water gesloopt om meer ruimte voor het toenemende verkeer op het plein te bewerkstelligen. Ook werd er een brug gemaakt die voor een snelle toegang vanaf de Westvest naar het Stationsplein zorgde. Aan het eind van de vorige eeuw, in 1997 en 1998, werd het plein wederom op de schop genomen: bushaltes werden uitgebreid en gemoderniseerd (Afb. 4 en 5) en er kwam een officiële fietsenstalling op en naast het plein.

Nu in de eerste decennia van de eenentwintigste eeuw gaat het Stationsplein opnieuw en definitief op de schop, -en zullen de fietsen, -en treinen niet meer zichtbaar voor het publiek onder de grond verdwijnen. Het Stationsplein zal een complete metamorfose ondergaan, met een geheel nieuw busstation, ondergrondse fietsenstalling voor pakweg 2000 fietsen, -en een gemeentelijk stadskantoor wat bovenop het plafond van de ondergrondse stationshal zal worden gesitueerd. De nieuwbouw van dit gemeentelijk stadskantoor is ontworpen door 'Mecanoo architecten' uit Delft, en zal grotendeels bestaan uit glas. De bouw van dit stadskantoor zal starten voorjaar 2013. De oplevering van het ondergrondse station, -en het eerste gedeelte van het stadskantoor zal zijn in 2015, waarna er nadat de huidige treinsporen zijn verwijderd zal worden begonnen aan de bouw van de tweede fase kantoren richting de Coenderstraat.

Afb. 6: Verwijderen historisch toegangshek, -en kanonnen Hooikade 2. (Foto 19-08-2009)

3.2 Voorbereidende Werkzaamheden

Op 19 augustus 2009 wordt er op verschillende plaatsen tegelijk in het stationsgebied begonnen met de allereerste voorbereidende werkzaamheden ten behoeve van de bouw van de spoortunnel. Zo worden er verschillende kabels en leidingen verlegd, -en vindt er aan de Van Leeuwenhoeksingel asbestsanering plaats in de panden die gesloopt zullen gaan worden. Eén van de meest opzienbarende werkzaamheden deze dag is toch wel het verwijderen van het historische toegangshek, -en ingegraven kanonnen naast het pand Hooikade 2. Dit hek was één van de twee hekken die eind achtiende eeuw toegang gaven tot de militaire Constructiewerkplaatsen die zich bevonden tegenover het station. Het complex bezat in zijn totaal twee van dit soort hekken, één aan de noordzijde en één aan de zuidzijde. Het noordelijke hek moest in 1965 al wijken voor de aanleg van het Stationsplein. Het werd toen gedemonteerd en in 1989 gerestaureerd, en herplaatst aan de Paardenmarkt. Het zuidelijke hek, aan de kant van de Prinses Irenetunnel is nu dus aan de beurt, deze moet wijken voor de aanleg van de treintunnel.

Omdat er in de tijd van de Constructiewerkplaatsen regelmatig tegen de zuilen van het  zuidelijke hek werd aangereden, zijn er om dit te voorkomen aan beide kanten kanonnen ingegraven welke in grote hoeveelheden aanwezig waren in het complex. Op de foto (Afb: 6) is één van de twee ingegraven kanonnen te zien, de loop is aan de bovenkant dichtgemaakt met een kogel. Het met de hand uitgraven van deze kanonnen gaf nogal wat problemen. Omdat de kanonnen vrij diep zaten, en men daar met een gewone schep ook niet meer bij kon komen, zijn aan het einde van de dag deze werkzaamheden maar gestaakt, de volgende dag is dit uitgraven met behulp van een kleine kubota kraan wel gelukt.

  • Afb. 7: Bomenkap aan de Van Leeuwenhoeksingel. (Foto 24-08-2009)

  • Afb. 8: Bomenkap op de kop van het Stationsplein. (Foto 25-08-2009)

Nadat het zuidelijke hek, -en de kanonnen zijn verwijderd worden deze afgevoerd naar het Artilleriemagazijn aan de Paardenmarkt alwaar ook dit hek zal worden herplaatst. Ook dit hek geeft nu toegang tot het complex aan de Paardenmarkt, maar dan vanaf de Kantoorgracht. Een kleine week nadat de werkzaamheden in de spoorzone zijn begonnen, wordt er een begin gemaakt met het kappen van de bomen aan de Van Leeuwenhoeksingel en het Stationsplein. De bomen worden één voor één met een zogenaamde boomknipper (Afb. 7 en 8) beetgepakt, waarna deze met een motorzaag aan de voet van de stam worden afgezaagd. De boom wordt vervolgens naar een mobiele houtversnipperaar getransporteerd alwaar deze wordt vermalen. Via een afvoerpijp worden de snippers in een opvangunit gespoten en afgevoerd. In totaal worden er in de gehele spoorzone 136 bomen verwijderd, enkele hiervan zijn op andere locaties in Delft weer herplaatst.

Afb. 9: Sloop panden De Constructiewerkplaatsen Stationsplein. (Foto 29-09-2009)

3.3.1 Sloop Panden De Constructiewerkplaatsen

Een kleine week nadat de sloopwerkzaamheden aan de Houttuinen officieel zijn gestart, wordt er op 14 september 2009 ook een begin gemaakt met de sloop van de panden (Afb: 9), van de voormalige Constructiewerkplaatsen aan het Stationsplein. De sloop van De Constructiewerkplaatsen was niet de eerste sloop, eerder in 1959 werdt er al een deel afgebroken, dit om ruimte te maken voor een vaste verbinding van de Van Leeuwenhoeksingel naar de Westvest. Twee jaar later vielen meer gebouwen in het meest noordelijke deel van het complex ten prooi aan de slopershamer om een plein voor het station te creëeren. In 1964 doken er weer vergevorderde plannen op om een deel van de Constructiewerkplaatsen te ontruimen en af te breken, maar dit vond geen doorgang. Het meest zuidelijke deel van het complex hield nog het langste stand. Bedrijvencomplex Venta huurde het gehele zuidelijke

  • Afb. 10: Sloop panden De Constructiewerkplaatsen Stationsplein. (Foto 21-10-2009)

  • Afb. 11: Sloop panden De Constructiewerkplaatsen Stationsplein. (Foto 04-11-2009)

  • Afb. 12: Sloop panden De Constructiewerkplaatsen Stationsplein. (Foto 04-11-2009)

terrein steeds voor korte periodes van de gemeente Delft, zodat kleine ondernemingen hier voor tijdelijke bedrijfsruimte konden aankloppen. Een opvallende huurder in het complex is Reptielenzoo Serpo, die in de loop der jaren steeds meer bezoekers naar het Stationsplein toe lokte. Een andere opvallende huurder was de gemeentelijke parkeerdienst die samen met de archeologische dienst Delft het pand Hooikade 2 deelde. Veel delftenaren kwamen hier in de afgelopen jaren, soms woedend de in hun ogen natuurlijk onterecht verkregen parkeerboetes betalen. Na een aantal jaren werdt het pand te klein, en vertrok de parkeerdienst naar het stadskantoor aan de Phoenixstraat waar deze tot de dag van vandaag nog steeds te vinden is. Ook de archeologische dienst (tegenwoordig Erfgoed Delft) vertrok naar een nieuwe locatie waarna het pand tot de sloop werdt bewoond door anti-kraak studenten.

De sloop van de Constructiewerkplaatsen (Afb. 10, 11 en 12), is op 17 november 2009 in zijn geheel voltooid. Nadat al het sloop, -en bouwpuin wat is achtergebleven met een mobiele breker tot herbruikbare granulaten is verwerkt, -en is afgevoerd, kan er op dit terrein een begin worden gemaakt met de bouw van een ketenpark, -en bentonietcentrale die nodig zijn bij het graven van de diepwanden van de tunnel.

Afb. 13: Creëren doorgang naar tuinen bij pand Van Leeuwenhoeksingel 19. (Foto 21-10-2009)

3.3.2 Sloop Panden Van Leeuwenhoeksingel

Nadat de negentig panden aan de Van Leeuwenhoeksingel op 9 juli 2009 leeg zijn opgeleverd, volgt er tot aan de astbestsanering, die begint half augustus geruime tijd leegstand. Ondanks dat het terrein rond de panden goed is afgezet met bouwhekken, worden de woningen in deze periode door dieven toch ontdaan van waardevolle bouwmaterialen zoals lood, koper, -en ijzer. Maar ook historische bouwmaterialen zoals lambriseringen, bovenlichten, schouwen, -en trapleuningen moeten eraan geloven en worden vakkundig uit de panden gesloopt, en of gedumpt in de achtertuinen. Ook worden de woningen vernield en beklad, -en regelmatig bezocht door daklozen. Omdat er hier regelmatig onveilige situaties door ontstaan, besluit de gemeente Delft de panden totdat deze worden overgedragen aan 'Sloopbedrijf Vlasman' te laten bewaken door een bewakingsdienst. Of de diefstallen, -en vernielingen na het inhuren van de beveiliging

 

ook daadwerkelijk zijn afgenomen is nooit bekend geworden, veel viel er in de panden al niet meer te halen. Nadat er door de hierboven genoemde personen al het nodige voorwerk is verricht, begint de sloper op 19 augustus 2009 met het afronden van de klus. Voordat er met het breken kan worden begonnen, moeten de panden eerst nog worden ontdaan van asbesthoudende materialen. Nadat het asbest veilig is verwijderd, worden de woningen aan de binnenkant gestript, -en ontdaan van alle materialen zoals houten trappen, deurposten, keukenblokken, -en andere zaken waar geen groot materieel voor nodig is. Zodra dit is gebeurd, kan er een begin worden gemaakt met het slopen van de voorgevels van de woningen gedaan met een hydraulische kraan vanaf de buitenzijde. Tegelijkertijd wordt er ter hoogte van het pand Van Leeuwenhoeksingel 19 een doorgang gecreëerd (Afb: 13), naar de achterkant van de woningen, zodat er ook van deze kant af gesloopt kan worden.

De sloop van de panden aan de Van Leeuwenhoeksingel (Afb. 14, 15 en 16), is op 7 december 2009 in zijn geheel voltooid. Nadat al het sloop, -en bouwpuin wat is achtergebleven met een mobiele breker tot herbruikbare granulaten is verwerkt, -en is afgevoerd, kan er op dit terrein een begin worden gemaakt met de bouw van een ketenpark, -en bentonietcentrale die nodig zijn bij het graven van de diepwanden van de tunnel.

Afb. 17: Graven eerste diepwand in het Stationsgebied. (Foto 31-05-2010)

3.4.1 Bouwkuip Stationsgebied fase 1: graven diepwanden

Nadat in het Stationsgebied alle woningen zijn gesloopt, -en de nodige voorzieningen waaronder een ketenpark, -en bentonietcentrale zijn aangelegd, kan het echte werk aan de tunnel gaan beginnen met het graven van de eerste diepwand (Afb: 17). Een diepwand is een in de grond gevormde 'gewapend betonnen' dikke wand van ongeveer 1 meter breed die uit segmenten (panelen) bestaat. Diepwanden worden o.m. toegepast als fundering van ondergrondse garages en bij de tunnelbouw zoals hier in Delft het geval is. De plaats van de diepwand wordt geflankeerd door geleidewanden waarlangs grote grijpers de grond verwijderen. De grijpers zijn behoorlijk zwaar waardoor zij, mede door hun speciale vorm, stabiel blijven hangen tijdens het graven. Tijdens het graven wordt de sleuf gevuld gehouden met een steunvloeistof (dikspoeling), een mengsel van 'bentoniet' en water, die voldoende steundruk geeft

  • Afb. 18: Graven eerste diepwand in het Stationsgebied. (Foto 31-05-2010)

  • Afb. 19: Graven eerste diepwand in het Stationsgebied. (Foto 31-05-2010)

om de stabiliteit van de sleuf te waarborgen. De verticaliteit van de sleuf tijdens het graven wordt gemeten met een zogenaamde inclinometer, handmatig - of op de grijper. Diepwanden kunnen tot zeer diep gegraven worden. In Delft is de gewenste diepte zo'n 24 meter onder maaiveld, maar dieptes van 40 meter zijn op andere locaties meermalen bereikt. De dikte van de diepwand is hier ongeveer 40 à 50 cm, maar dat kan ook een veelvoud daarvan zijn, o.m. afhankelijk van de breedte van de grijper en de grondsoort. Het aantal gegraven meters wat men per dag aflegt, ligt tussen de 3.80 en 7,50 meter.

  • Afb. 20: Inhijsen wapeningskorf in diepwand Stationsgebied. (Foto 02-06-2010)

  • Afb. 21: Inhijsen wapeningskorf in diepwand Stationsgebied. (Foto 02-06-2010)

Na het graven van de diepwand wordt de wapening in de vorm van een wapeningskorf met behulp van een mobiele kraan in de sleuf aangebracht (Afb. 20 en 21). De korf is voorzien van meerdere dekkingsrollen (wielen) om het plaatsen in de diepwand te vergemakkelijken. In een later stadium als alle diepwanden zijn aangebracht worden het dak en de vloer aan de wanden gekoppeld door middel van diverse koppelingen die van te voren al zijn aangebracht in de wapeningskorf. Omdat er per paneel van een aantal meter wordt gewerkt, ontstaan er verticale voegen tussen de panelen in die worden

  • Afb. 22: Storten beton in diepwand Stationsgebied. (Foto 04-06-2010)

  • Afb. 23: Storten beton in diepwand Stationsgebied. (Foto 04-06-2010)

afgedicht met een rubberen strip, de zogenaamde 'dubbele elastische waterstopvoeg'. Na het plaatsen van de korven wordt via een stortkoker het beton gestort (Afb. 22 en 23), terwijl gelijktijdig de steunvloeistof wordt afgezogen naar de bentonietcentrale waar het wordt opgevangen en schoongemaakt, zodat het weer kan worden hergebruikt bij het graven van een nieuw paneel. Na verharden van het beton wordt het volgende paneel gegraven enz . Om in de procesgang niet afhankelijk te zijn van het verharden van het beton (dat zou wachttijd vereisen), worden de panelen om-en-om gegraven en gevuld, d.w.z . paneel 1 graven en vullen, paneel 3 graven en vullen, paneel 2 graven en vullen enz . Deze werkwijze vindt plaats op alle drie de locaties binnen de Spoorzone waar de diepwanden worden gegraven, het Stationsgebied, de Houttuinen, -en de Phoenixstraat. Nadat alle diepwanden zijn gegraven, kan er een begin worden gemaakt met het ontgraven van de bouwput, wat is te zien in het volgende hoofdstuk.

Afb. 24: Ontgraven bouwput, -en aanbrengen stelconplaten dak tunnel Stationsgebied. (Foto 05-05-2011)

3.4.2 Bouwkuip Stationsgebied fase 2: ontgraven bouwput, -en bouwen dak tunnel