7. Bagijnetoren

Afb. 1: De Bagijnetoren aan de Phoenixstraat. (Foto 17-06-2010)

7.1 Toelichting Bagijnetoren

De Bagijnetoren die genoemd is naar het erachter gelegen Bagijnhof, is een kleine middeleeuwse  'waltoren' die gebouwd is rond 1500. De Bagijnetoren in Delft werd oorspronkelijk gebouwd als uitkijktoren en was onderdeel van de versterking van de stadsmuren van de stad Delft. De Bagijnetoren stond oorspronkelijk met de rugzijde in een aarden wal die de stad omringde, en was bereikbaar vanaf de wal middels een overwelfde gang onder de aarden wal door. De wal zelf was omringd door de stadsgracht die in de 19e eeuw werd gedempt ten behoeve van de aanleg van de 'Oude Lijn', de spoorlijn van Rotterdam naar Amsterdam, in 1847. Al kort na de constructie van de Bagijnetoren werd in 1538 de toren verhuurd voor bewoning, een functie waar de toren eigenlijk niet geschikt voor was, zeker omdat de toren toen nog een verdedigingsfunctie had. De verdedigingsfunctie verdween na 1600 en werd de toren geleidelijk steeds meer geschikt gemaakt voor bewoning.

In 1827 werd de toren wegens bouwvalligheid verkocht aan een touwslager, die een vergunning kreeg om een gedeelte van de toren af te breken, en de rest te gaan gebruiken als bedrijfsruimte.
Na meerdere restauraties en verbouwingen die er aan de toren plaats vonden, is deze in 1967 aangewezen als 'Rijksmonument'. De Bagijnetoren is tot op de dag van vandaag nog steeds te vinden aan de Phoenixstraat met de hoek Bagijnhof in Delft.

Afb. 2: Uitgraven Bagijnetoren onder winterse omstandigheden. (Foto 02-12-2010)

7.2 Voorbereidende Werkzaamheden

Net als bij Molen de Roos staat ook de Bagijnetoren precies op het te bouwen treintunnel tracé. Omdat de Bagijnetoren al jaren een beschermd Rijksmonument is, mocht deze voor de bouw van de tunnel dus niet worden afgebroken. Ook voor dit probleem moest dus een oplossing worden gezocht, die overigens vrij snel was gevonden. De Bagijnetoren zou in tegenstelling met wat we bij 'Molen de Roos' zagen gebeuren niet worden opgevijzeld, maar in zijn geheel worden verplaatst in noordelijke richting. De 280 ton zware toren wordt net als bij de molen eerst voorzien van een nieuwe betonnen (funderings) vloer, waardoor de toren los komt van zijn eigen oorspronkelijke fundering. Vervolgens wordt met behulp van deze vloer de toren in zijn geheel vijf centimeter opgevijzeld, en over een roestvrij stalen met teflon beklede schuifbaan vijftien meter opzij geschoven, zodat het werk aan de tunnel ook op deze plek gedaan kan worden.

  • Afb. 3: Uitgraven Bagijnetoren onder winterse omstandigheden. (Foto 02-12-2010)

  • Afb. 4: Uitgraven Bagijnetoren onder winterse omstandigheden. (Foto 02-12-2010)

Nadat dit vervolgens is gebeurd, en het betonnen dak voldoende is uitgehard, wordt de toren op precies dezelfde manier weer teruggeschoven naar de plek terug waar hij voordat hij werd verplaatst ook vandaan kwam. Het werk zal vervolgens onder de grond verder zijn doorgang vinden met het uitgraven van de tunnelbak, veel zal hier bovengronds niet meer van te zien zijn.

Onder winterse omstandigheden (Afb. 1, 2 en 3), wordt er op 2 december 2010 een begin gemaakt met het uitgraven van de Bagijnetoren. Dit uitgraven gebeurd tot een diepte van ongeveer NAP -2.40 meter, wat voldoende is om te toren te kunnen voorzien van zijn nieuwe funderingsvloer. Nadat het uitgraven is voltooid, wordt de toren rondom opgevuld met enkele centimeters schoon zand, waarna het echte werk, het doorzagen van de oude fundering kan gaan beginnen.

Afb. 5: Sparingen (gaten) boren door fundering Bagijnetoren. (Foto 09-12-2010)

7.3.1 Aanbrengen Funderingsvloer Bagijnetoren

Voordat de betonnen funderingsvloer aangebracht kan worden, moet er eerst een verbinding worden gemaakt van binnen de Bagijnetoren naar de bouwkuip aan de buitenkant van de toren. Om dit mogelijk te kunnen maken worden er in het muurwerk van de toren, vierkante gaten (sparingen) gemaakt. Met een mal worden eerst de maten uitgezet op het muurwerk van de toren, waarna deze met een speciale diamantboor (Afb. 5), om de halve meter worden uitgeboord. Een diamantboor is een met diamant 'bezette' boor, gemengd met een legering. Voordeel van dit soort boren is, dat ze met gemak door alle soorten steen (behalve diamant), alle soorten beton, -en vele andere harde materialen heen kunnen boren. Ook is het mogelijk om met dit soort boren door wapeningstaal heen te boren, maar dan is het echter vereist dat de boor gekoeld wordt met water, iets wat bij de Bagijnetoren (alleen steen) niet echt

  • Afb. 6: Vlechten betonijzer, -en ophangbeugels funderingsvloer Bagijnetoren. (Foto 04-01-2011)

  • Afb. 7: Vlechten betonijzer, -en ophangbeugels funderingsvloer Bagijnetoren. (Foto 04-01-2011)

nodig. Na het uitboren van de gaten rust de toren nog steeds op zijn eigen fundering, deze wordt pas definitief doorgezaagd als de nieuwe funderingsvloer in zijn geheel onder de toren is aangebracht. Nadat er een verbinding is gemaakt met de bouwput aan de buitenkant van de toren, kan er worden begonnen met het aanbrengen van de nieuwe funderingsvloer. Een volgende stap is het vlechten van het betonijzer, ook dit gebeurd van binnenuit door de gaten heen naar buiten toe. Omdat de Bagijnetoren bij het verplaatsen eerst 5 centimeter opgevijzeld moet worden, moet daar tijdens het betonijzer vlechten al rekening mee worden gehouden. Tijdens het vlechten van de vloer worden er rondom de toren acht ophangbeugels (Afb. 6 en 7), in de vloer mee verwerkt waar de toren later middels een constructie aan opgehangen, -en verplaatst zal gaan worden.

  • Afb. 8: Storten beton funderingsvloer Bagijnetoren. (Foto 17-01-2011)

  • Afb. 9: Storten beton funderingsvloer Bagijnetoren. (Foto 17-01-2011)

Nadat het betonijzer, -en de houten bekisting rondom de toren is aangebracht, kan er een begin worden gemaakt met het storten van het beton. Dit werk gebeurt met een kleine betonpomp die is gemonteerd op een normale betonmixer (Afb. 8 en 9). Het beton wordt zowel binnen als buiten goed verdeeld over de vloer, waarbij ook hier druk gebruik wordt gemaakt van een 'trilnaald'. Een trilnaald is een bouwkundig stuk gereedschap dat gebruikt wordt om pas gestorte betonspecie van binnenuit te verdichten. De vibraties die de in de verse beton ingebrachte trilnaald veroorzaakt, verdichten het betonmengsel door een minimalisering van de hoeveelheid ingesloten lucht en zorgen voor een betere rangschikking van de toeslagmaterialen die verschillende korrelgroottes hebben wat van belang is voor het realiseren van een goed beton. Enkele dagen later, nadat het beton is uitgehard, wordt de bekisting weer verwijderd, en worden de overige muurresten van de oude fundering van de toren doorgezaagd.

Als dit is gebeurd, steunt de toren in zijn geheel op de nieuwe funderingsvloer, -en is deze klaar voor transport. Omdat dit transport, het verplaatsen van de toren moet gebeuren 15 meter in noordelijke richting, moet hiervoor eerst een tijdelijke bouwkuip worden gegraven. Nadat de bouwkuip is uitgegraven, -en is voorzien van een dunne laag schoon zand, kan hierop worden begonnen met het monteren van de twee schuifbanen waarover de toren zal worden verschoven.

Afb. 10: Installeren schuifbanen, stalen balken, -en vijzels Bagijnetoren. (Foto 31-01-2011)

7.3.2 Voorbereidende Werkzaamheden Verplaatsen Bagijnetoren

Een kleine week voordat de Bagijnetoren verplaatst wordt, begint aannemersbedrijf De Boer Spanlift B.V. uit Nieuwegein met de voorbereidende werkzaamheden die bestaan uit het opbouwen van de schuifbanen (Afb. 10), en de stalen balken waar de toren aan verplaatst zal gaan worden. 'De Boer Spanlift' is een bedrijf dat actief is in de civiele, -en utilliteitsbetonbouw en vijzeltechnieken. 's Werelds zwaarste schuifwerk en Europa's grootste perstunnel pronken op de lijst van referenties, en op het gebied van de vijzeltechniek is De Boer één van de grootste bedrijven in West Europa. Rijkswaterstaat, ProRail, waterschappen en gemeenten mag zij landelijk tot haar opdrachtgevers rekenen. De Boer Spanlift is een succesvolle internationale onderneming met 50 werknemers in dienst. Binnen de Spoorzone in Delft was De Boer al eerder actief, o.a. bij de montage van de blauwe stalen trap over de treinsporen bij het

  • Afb. 11: Installeren schuifbanen, balken en vijzels Bagijnetoren. (Foto 31-01-2011)

  • Afb. 12: Installeren schuifbanen, balken en vijzels Bagijnetoren. (Foto 31-01-2011)

  • Afb. 13: Installeren schuifbanen, balken en vijzels Bagijnetoren. (Foto 31-01-2011)

Station, en de trambrug aan de Westvest was dit het geval. Een iets omvangrijkere klus voor De Boer binnen de Spoorzone is toch wel het opvijzelen en verschuiven van de Bagijnetoren aan de Phoenixstraat. Op 31 januari 2011 begint De Boer met behulp van een mobiele kraan met het installeren van de constructie (Afb. 11, 12 en 13), waar de Bagijnetoren aan verplaatst zal gaan worden. In de (tijdelijke) bouwput worden eerst houten balken geplaatst, waar aan weerskanten van de toren een 15 meter lange schuifbaan op geplaatst wordt. Deze met 'teflon' beklede schuifbanen bestaan ieder uit drie delen, en zijn net als alle andere onderdelen speciaal voor deze klus op maat gemaakt. Als de schuifbanen zijn geplaatst, worden over de betonnen funderingsplaat vier stalen balken geplaatst, twee daarvan staan haaks op de schuifbanen. Aan deze balken worden vervolgens de acht ophangbeugels vastgemaakt, die al eerder tijdens het betonijzer vlechten mee waren verwerkt in de funderingsvloer, - zie hiervoor hoofdstuk 7.3.1 Aanbrengen Funderingsvloer Bagijnetoren.

Vervolgens worden onder de twee haaks staande balken de vijzels geplaatst, waarmee de Bagijnetoren eerst 5 cm zal worden opgelicht. Aan iedere kant van de toren worden vier vijzels geplaatst is - twee per balk - dus acht vijzels in totaal. Als dit is gebeurd worden er als laatst twee zware duwvijzels geplaatst op de schuifbanen achter de Bagijnetoren. Deze duwvijzels worden vastgemaakt aan de stalen constructie, waardoor de mogelijkheid ontstaat de toren te kunnen verschuiven in noordelijke richting. Nadat de gehele constructie succesvol in één dag is aangebracht rest er nog één ding, en dat is het verplaatsen van de Bagijnetoren, wat zal gebeuren een kleine week later op 9 februari 2011.

Afb. 14: Projectdirecteuren Remco Hoeboer, Peter Gossink, -en wethouder Milène Junius geven het officiële startsein voor het verplaatsen van de Bagijnetoren. (Foto 09-02-2011)

7.3.3 Verplaatsen Bagijnetoren